Czym jest niegodność dziedziczenia w prawie spadkowym? Ważne zmiany art. 928 Kodeksu cywilnego z 15 listopada 2023 r.
Z naszego codziennego życia znamy sytuacje w których ktoś umiera, pozostawia spory majątek i nagle, dosłownie znikąd – jak sępy – pojawiają się chciwi krewni… Tacy, którzy wcześniej absolutnie nie przejmowali się losem zmarłego albo źle go traktowali. Wszystko się wtedy w nas zaczyna gotować i absolutnie jest to zrozumiałe.
Do niedawna wydziedziczenie takiej osoby było bardzo trudne z uwagi treść przepisów regulujących te zagadnienia.
Ale po kolei .
Czym jest niegodność dziedziczenia? Skutki uznania za niegodnego dziedziczenia
To właśnie dzięki instytucji niegodności dziedziczenia spadkobierca niegodny zostaje wyłączony od dziedziczenia. Oznacza to, że osoby, które za życia spadkodawcy zachowały się wobec niego w nieprawidłowy sposób mogą być odsunięte od spadkobrania.
Niegodnego dziedziczenia traktuje się tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. To trochę tak, jakby zmarł on przed spadkodawcą. Jednak co ważne, dziedziczyć mogą jego zstępni (dzieci, wnuki oraz prawnuki).
Oprócz wydziedziczenia, kolejnym sposobem sposobem na pozbawienie kogoś prawa do zachowku jest właśnie uznanie go za niegodnego. Osoba taka nie ma prawa do otrzymania zachowku.
Kto może być niegodny?
Uznać za niegodnego można zarówno spadkobiercę ustawowego, jak i testamentowego. Należy też dodać, że taki sam tryb i takie same podstawy mają również zastosowanie do innych osób, które uzyskują korzyści na skutek śmierci spadkodawcy.
Chodzi przede wszystkim o zapisobierców (i to zarówno zapisobierców windykacyjnych i zapisobierców zwykłych). Oboje mogą być uznani za niegodnych zapisu. Podsumowując, w odniesieniu do zapisobierców również stosuje się przepisy o niegodności – z tym, że wtedy pozbawia się ich prawa do zapisu, a nie do spadku.
Kiedy spadkobierca jest niegodny dziedziczenia? Przesłanki uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia
Przyczyny niegodności zostały dokładnie opisane w Kodeksie cywilnym (dalej: KC). Art. 928 KC stanowi, że uznać za niegodnego można kogoś, kto:
dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy;
podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu (ewentualnie w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności);
umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.
To jednak nie wszystko! W 2023 roku dodano dwie dodatkowe przesłanki, które uzasadniają uznanie kogoś za niegodnego.
Od tego czasu kogoś, kto:
uporczywie uchylał się od wykonywania wobec spadkodawcy obowiązku alimentacyjnego (określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową) lub
uporczywie uchylał się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą – w szczególności wynikającego z:
- władzy rodzicielskiej,
- opieki,
- sprawowania funkcji rodzica zastępczego,
- małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo
- obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka
- także można uznać za niegodnego dziedziczenia.
Aby nie było tak łatwo – po przeciwnej stronie jest instytucja przebaczenia.
Spadkobierca nie może być uznany bowiem za niegodnego dziedziczenia, jeśli spadkodawca mu przebaczył. Ten ostatni musi oczywiście wiedzieć o popełnionych czynach, ale – co ciekawe – wcale nie musi mieć pełnej zdolności do czynności prawnych. Przykładowo, osoba ubezwłasnowolniona częściowo może skutecznie przebaczyć – o ile tylko miała dostateczne rozeznanie w sytuacji. Jako przebaczenie można potraktować nawet to, że zmarły – wiedząc o wszystkim, czego dopuścił się spadkobierca – uwzględnił go w swoim testamencie.
Sprawa o niegodność dziedziczenia – najważniejsze informacje
Jeśli wystąpiła któraś z ww. okoliczności, każdy, kto ma w tym interes może wystąpić do sądu o uznanie osoby, która się tych czynów dopuściła, za niegodną dziedziczenia. Wspomniany interes niekoniecznie musi być interesem majątkowym – pobudką ku temu może być także zwykłe poczucie sprawiedliwości. Postępowanie o stwierdzenie niegodności toczy się w trybie procesowym.
Ustawodawca przewidział jednak pewne ograniczenia czasowe, jeśli chodzi o możliwość wystąpienia do sądu z takim powództwem. Z żądaniem takim można bowiem wystąpić w ciągu roku od dnia dowiedzenia się o przyczynie niegodności. Co ważne, termin ten nie może zacząć biec za życia spadkodawcy.
Wystąpienie do sądu nie może nastąpić później jednak niż przed upływem 3 lat od otwarcia spadku
Brak komentarzy