Koniec ubezwłasnowolnienia? Rewolucyjne zmiany dla seniorów i osób z niepełnosprawnościami

Przez dziesięciolecia ubezwłasnowolnienie było podstawowym rozwiązaniem stosowanym wobec
osób, które z powodu choroby, niepełnosprawności intelektualnej, demencji czy zaburzeń
psychicznych miały trudności z samodzielnym prowadzeniem swoich spraw. Dziś jednak państwo
przygotowuje się do jednej z największych zmian w prawie cywilnym od lat.

Rząd przyjął projekt ustawy zakładający odejście od instytucji ubezwłasnowolnienia i zastąpienie jej
nowym systemem wspieranego podejmowania decyzji. Celem reformy jest zapewnienie osobom
wymagającym pomocy większej samodzielności oraz poszanowania ich godności i prawa do
decydowania o własnym życiu.
Czym jest ubezwłasnowolnienie?
Obecnie sąd może orzec ubezwłasnowolnienie całkowite lub częściowe. W praktyce oznacza to
ograniczenie lub nawet pozbawienie osoby możliwości samodzielnego podejmowania wielu decyzji
prawnych. W jej imieniu działa wtedy opiekun lub kurator.
Rozwiązanie to od lat budzi kontrowersje. Krytycy wskazują, że choć ma chronić osoby słabsze, często
prowadzi do nadmiernego ograniczenia ich praw, w tym prawa do decydowania o leczeniu, majątku
czy codziennych sprawach życiowych.
Co ma się zmienić?
Najważniejsza zmiana polega na odejściu od zasady „zastępowania człowieka w podejmowaniu
decyzji” na rzecz „wspierania go w podejmowaniu decyzji”.
Nowe przepisy przewidują różne formy pomocy dostosowane do potrzeb konkretnej osoby. Zamiast
odbierać jej zdolność do działania, państwo ma zapewnić wsparcie w załatwianiu spraw urzędowych,
finansowych czy zdrowotnych.
Kim będzie osoba wspierająca?
Projekt zakłada wprowadzenie nowych instrumentów wsparcia. Jednym z nich ma być kurator
wspierający, którego zadaniem będzie pomoc w podejmowaniu decyzji i reprezentowaniu interesów
osoby potrzebującej wsparcia w zakresie określonym przez sąd. ([Oko][3])
W wielu sytuacjach osoba wspierana nadal będzie mogła samodzielnie podejmować decyzje,
korzystając jedynie z pomocy i doradztwa.
Co to oznacza dla seniorów?
Zmiany mogą mieć ogromne znaczenie dla osób starszych cierpiących na chorobę Alzheimera,
demencję czy inne schorzenia wpływające na zdolność samodzielnego funkcjonowania.
Dziś rodziny często stają przed trudnym wyborem: pozostawić seniora bez formalnej ochrony albo
wystąpić o jego ubezwłasnowolnienie. W przyszłości możliwe będzie zastosowanie mniej
restrykcyjnych form pomocy, które pozwolą zachować większą niezależność osoby starszej.